Op 24 september verzorgt Patrick van Schaik de eerste sessie van de leergang die NAPL aanbiedt tijdens de Landelijke Praktijkdag voor Onderwijsregio's 2026. De leergang heet 'Werken aan de regio als leeromgeving'. Van Schaik behandelt hierin inzichten uit het lopende flankerend onderzoek naar samenwerken aan onderwijskwaliteit in regionale netwerken. In dit interview blikt Patrick vooruit op dit onderwerp.
“In de aanpak voor professionalisering schieten we te snel in een kramp”, zegt Patrick van Schaik, lector Samen Leren en Ontwikkelen aan de Zeeuwse HZ University of Applied Sciences. “We constateren dat er een behoefte bestaat en zetten daar instinctief een professionaliseringsaanbod tegenover.” Van dat ingebakken automatisme moeten we af, stelt hij. “Het is een misvatting dat gebruikmaken van een aanbod de beste manier is om te professionaliseren en het onderwijs te verbeteren.”
Met collega-onderzoekers van Oberon, Vrije Universiteit en Hogeschool Utrecht schreef Patrick het (tussen)rapport ‘Processen en opbrengsten van regionale kennisnetwerken: overkoepelende lessen vanuit systeemperspectief’. Ze onderzochten hoe kennisnetwerken vorm krijgen en wat deze netwerken effectief maakt in het verbeteren van het onderwijs. Daarvoor namen ze een twaalftal regionale netwerken onder de loep. Die volgen ze nog steeds, want het onderzoek loopt door. Een volgende rapportage is al in de maak.
Niet individueel, maar co-creatief professionaliseren
“Het is al vaker in onderzoeken aangetoond dat het professionaliseren van leraren effectiever is wanneer dat actief gebeurt in plaats van passief”, vervolgt Patrick zijn betoog. Het deelnemen aan een professionaliseringsaanbod is in zijn ogen nu nog te vaak een consumptieve aangelegenheid. “Het heeft veel meer effect wanneer leraren hun leertraject met elkaar oppakken, co-creatief, en dus niet individueel. En wanneer ze dat doen in een onderzoeksmatige aanpak, in samenwerking met andere experts van bijvoorbeeld lerarenopleidingen of lectoraten.”
Het heeft ook een positieve uitwerking als leraren zo’n traject in de eigen werkomgeving afleggen. En dat ze er dan samen voor zorgen dat het niet bij een eenmalige exercitie blijft, maar er een vervolg aan geven. “Het liefst zie je dat de opgedane kennis gaat bewegen binnen een groter netwerk en gedeeld wordt op meerdere niveaus.”
Toewerken naar een kennisinfrastructuur
Patrick zal tijdens de Landelijke Praktijkdag van 24 september zijn ochtendsessie insteken op het vormen én effectief maken van regionale leernetwerken, vanuit de inzichten die het onderzoek heeft opgeleverd. “De uitdagingen in ons onderwijs zijn te groot om ze met individuele professionalisering op te lossen”, zegt hij over één van die inzichten. “Je hebt elkaar nodig, binnen elke onderwijsregio.”
Leren met elkaar, van elkaar en voor elkaar, luidt daarom zijn oproep. “Want een onderwijsregio kun je ook zien als een kennis- of leerinfrastructuur waarin je met én van elkaar leert, waarin je alles expertises benut die je in je onderwijsregio hebt en deze met elkaar verbindt.” In zijn optiek werkt die benadering beter dan alleen een professionaliseringsaanbod realiseren. Dan mis je immers de olievlekwerking. “Kennis moet juist bewegen. Herhaling en reflectie zijn daarbij essentieel.”
Systeembewustzijn ontwikkelen
“In ons onderzoek laten we zien dat ‘systeembewustzijn’ van belang is bij het vormen van een kennis- of leerinfrastructuur”, zegt Patrick. “Ook eerdere onderzoeken tonen dat aan.” Met zijn collega-onderzoekers heeft hij daarom een werkvorm bedacht om mensen erover na te laten denken dat zij onderdeel zijn van een systeem – bijvoorbeeld een werkplaats onderwijsonderzoek – en welke plek zijzelf en anderen daarin een hebben. “Je bent met elkaar een onderwijsregio. Je bent er allemaal een schakeltje in. Daarom is het belangrijk om duidelijk te krijgen welke positie jijzelf inneemt in dat systeem en wat dat vraagt van jouw rol.” Inzicht hebben in het systeem stelt mensen ook in staat te zien waar iets vastloopt en waar ze moeten zijn om het vlot te trekken. Hij laat er direct een oproep op aansluiten. “Als je ziet waar het stokt, vraag jezelf dan af wat jij kunt bijdragen en neem eigenaarschap.”
Meer weten?
Meer informatie over de Landelijke Praktijkdag voor Onderwijsregio's 2026 vind je op de website van de Onderwijsregio's. Je kunt je ook gelijk aanmelden via de knop hieronder.